EnglishBir üreticiyle ilk görüşmede dört kısaltmayı arka arkaya duyabilirsiniz. Fason, private label, OEM ve ODM. Sektörde bunlar çoğu zaman birbirinin yerine kullanılıyor ve yeni başlayan biri için karar vermeyi gereksiz yere zorlaştırıyor. Dört terimi ezberlemenize gerek yok; dört soruya cevap vermeniz yetiyor.
Bu sorular şunlar. Formülü kim geliştirecek? Formül kime ait olacak? Ürün kimin adıyla piyasaya çıkacak ve bu yüzden sorumluluk kimde? Ne kadar hazır, ne kadar özel bir ürün istiyorsunuz? Terimler bu dört sorunun farklı cevap kombinasyonlarına verilen isimlerden ibaret.
Fason üretim, ürünü başkasının ürettiği genel modelin adıdır. Private label, üreticinin hazır ya da hafifçe uyarlanmış ürününü kendi marka adınızla satmak; OEM, sizin belirlediğiniz formül ve şartnameye göre üretim; ODM ise üreticinin ürünü sizin için tasarlayıp geliştirmesi anlamına gelir. Türkiye’de mevzuat açısından ürünü kendi adıyla piyasaya süren taraf, hangi kısaltmayı kullanırsa kullansın, çoğunlukla imalatçı ve sorumlu kişidir.
İçindekiler
Dört terim, dört soru
Fason üretim
Markanın ürününün başka bir üretici tarafından, markanın şartlarına göre üretilmesidir. Üretim modelinin genel adıdır; private label, OEM ve ODM bu şemsiyenin altında farklı iş bölümlerini anlatır. “Fason” kelimesi bir kalite göstergesi değildir, yalnızca üretimin dışarıda yapıldığını söyler.
Private label
Üreticinin var olan ya da hafifçe uyarladığı ürününü kendi marka adınızla satmanızdır. Başlangıç hızlı ve sadedir; farklılaşma çoğunlukla isimde, ambalajda ve konumlandırmadadır. Formül üreticinin standart portföyünün parçasıysa başka markalar da aynı ya da benzer formülü kullanabilir. Modelin ayrıntılarını private label kozmetik üretimi sayfasında anlattık.
OEM
Formülü ya da teknik şartnameyi sizin sağladığınız, üreticinin bu şartnameye göre ürettiği modeldir. Kozmetikte “kendi formülümle üretim” bu kalıba en yakın olanıdır. Burada üreticinin işi formülü icat etmek değil, formülün seri üretimde çalışıp çalışmadığını değerlendirmek ve üretmektir.
ODM
Üreticinin ürünü (formülü, çoğu zaman ambalaj önerisini) sizin brief’inize göre tasarlayıp geliştirdiği, sizin de kendi adınızla sattığınız modeldir. “Markaya özel formül geliştirme” bu kalıba en yakın olanıdır. Formül düzeyinde farklılaşmak istiyorsanız bu yola gidersiniz.
Tabloda kim ne yapar?
Aşağıdaki tablo dört modeli, en çok karışan başlıklar üzerinden yan yana koyuyor. Son sütun, Sukhacos’ta bu modellerin hangi çalışma şekline denk geldiğini gösteriyor; adlandırma sektörde firmadan firmaya değişebildiği için karşılıklar yaklaşıktır.
| Model | Formülü kim geliştirir? | Formül kime ait olur? | Farklılaşma nerede? | Sukhacos’taki karşılığı |
|---|---|---|---|---|
| Private label | Üretici (hazır ya da hafif uyarlanmış) | Standart portföydeyse üreticinin; başkaları da kullanabilir | İsim, ambalaj, konumlandırma | Hazır formül (300 hazır formülasyon) |
| OEM | Marka ya da markanın görevlendirdiği geliştirici | Marka (formülü belgelenebiliyorsa) | Formül ve marka | Müşterinin kendi formülüyle üretim |
| ODM | Üretici, markanın brief’ine göre | Sözleşmeye göre; müşteriye ait olabilir | Formül düzeyinde de mümkün | Markaya özel formül geliştirme |
| Dolum | Formül hazır; ürün (bulk) sizden ya da başka bir kaynaktan gelir | Bulk ürünün sahibinde | Ambalaj ve marka | Proje bazında teknik, kalite ve mevzuat şartlarıyla değerlendirilir |
Bazı projeler bu kutulara tam oturmaz; örneğin hazır bir formülü kokusu ve dokusu açısından uyarlamak, private label ile ODM arasında bir yerde durur. Adlandırmaya takılmayın, iş bölümünü yazıya dökün. Özel formülde hakların nasıl belirlendiğini formül mülkiyeti ve NDA yazımızda, üç formül modelinin yan yana karşılaştırmasını hazır formül mü, özel formül mü yazımızda bulabilirsiniz.
Hangisi size uygun? Beş soruluk karar akışı
Sırayla cevaplayın; ilk “evet” size yolu gösterir.
- Elinizde denenmiş, size ait bir formül var mı? Evet ise kendi formülünüzle üretim (OEM benzeri) yolu açıktır. Önce formülün üretilebilirliği, hammadde tedariği ve mevzuat uygunluğu değerlendirilir.
- Formül düzeyinde farklılaşmak sizin için şart mı? Evet ise markaya özel formül geliştirme (ODM benzeri). Ar-Ge, numune turları ve haklar bu yolun parçasıdır.
- Hızlı ve sade bir başlangıç mı istiyorsunuz? Evet ise hazır formülle private label. Farkı isim, ambalaj ve konumlandırmayla yaratırsınız.
- Elinizde hazır bir ürün var ve yalnızca ambalaja doldurulacak mı? Bu durumda dolum ayrı bir başlıktır; ürünün kaynağı, kalitesi ve dokümantasyonu değerlendirilmeden dolum taahhüdü verilmez.
- Hiçbiri netleşmedi mi? O zaman önce ürün brief’inizi yazın. Ürünü, hedef müşteriyi, tahmini adedi, ambalaj beklentisini ve hedef pazarı birkaç satırda toplamak yeterli. Brief netleşince model kendiliğinden ortaya çıkar. Üreticide neye bakacağınızı üretici seçimi yazımızda topladık.
Model adı sorumluluğu değiştirmez
Bu, dört terimin en az konuşulan ama en önemli sonucu. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği imalatçıyı, ürünü imal eden ya da tasarımını veya imalatını yaptırıp kendi adı veya ticari markasıyla piyasaya sunan kişi olarak tanımlıyor; yurt içinde yerleşik imalatçı da aynı zamanda sorumlu kişi oluyor. Yani ürününüz etikette sizin adınızla çıkıyorsa, ister “private label” ister “OEM” isterseniz “ODM” deyin, yönetmelik dilinde çoğunlukla imalatçı ve sorumlu kişi sizsiniz. Dağıtıcı için de benzer bir kural var. Bir ürünü kendi adı ya da ticari markası altında piyasaya arz eden dağıtıcı, sorumlu kişi sayılıyor. Öte yandan 2024’te yapılan değişiklikle yurt içinde yerleşik imalatçı, yazılı mutabakatla yurt içinde yerleşik başka bir gerçek ya da tüzel kişiyi sorumlu kişi olarak atayabiliyor; atanan kişi de imalatçıyla aynı temelde sorumlu oluyor.
Bunun anlamı, model seçiminin sorumlu kişi, ürün bilgi dosyası ve ÜTS bildirimi gibi yükümlülükleri ortadan kaldırmadığıdır. Kesin rol dağılımı sözleşmeye ve şirket yapınıza göre değişebilir; süreci kozmetik mevzuat danışmanlığı sayfasında anlattık, yönetmeliğin kendisine ise Resmî Gazete metninden ulaşabilirsiniz.
Dört tipik başlangıç
Aşağıdaki kısa örnekler gerçek müşteri hikâyeleri değil, kalıpları göstermek için kurgulanmış senaryolardır.
- Cilt bakım markası kurmak isteyen bir girişimci formül geliştirmeyi düşünmüyor, ilk ürününü hızlıca çıkarmak istiyor. Hazır formülle private label, onun için en az karar gerektiren yoldur.
- Kendi krem formülünü yıllardır deneyen bir eczacı formülünü üretime taşımak istiyor. Asıl soru, laboratuvar ölçeğindeki formülün seri üretimde de çalışıp çalışmadığıdır; OEM benzeri bir yoldur.
- Mevcut markasına yeni bir serum ekleyen bir şirket rakiplerinden farklı bir doku istiyor. Formül düzeyinde farklılaşma şart olduğu için ODM benzeri, markaya özel geliştirme yoludur.
- Elinde başka bir kaynaktan gelen hazır bir bulk ürünü olan bir satıcı yalnızca ambalaja doldurulmasını istiyor. Bu bir dolum talebidir ve ürünün kaynağı, kalitesi ile dokümantasyonu incelenmeden karar verilmez.
Yanlış bilinen beş şey
- “Private label’da formül bana ait olur.” Hazır formül standart portföyün parçasıysa hayır. Münhasırlık istiyorsanız özel formül ve bunu yazan bir sözleşme gerekir.
- “OEM demek özel formül demektir.” OEM’de formülü çoğunlukla marka getirir. Üreticinin markaya özel geliştirdiği formül ODM’ye daha yakındır.
- “Fason, kalitesiz demektir.” Fason bir üretim modelinin adıdır. Kaliteyi üreticinin sistemi, kontrolleri ve belgeleri belirler; bu tarafı kalite ve sertifikalar sayfasında açıkça anlattık.
- “Model, minimum adedi belirler.” Minimum adedi ürün grubu, ambalaj ve üretim prosesi belirler. Sukhacos’ta serum, krem ve şampuanda genel başlangıç 1.000 adet, parfümde 2.000 adettir; ayrıntı minimum üretim adetleri sayfasında.
- “Ambalajı da üretici üretir.” Üreticiler çoğunlukla ambalajı tedarik eder, üretmez. Sukhacos şişe, kavanoz, tüp, airless, pompa, kapak, kutu ve etiket tedariğinde proje kapsamına göre destek verir; seçenekler ambalaj ve tasarım sayfasında.
Üreticiye giderken hangi dili kullanmalı?
Kısaltmalar yerine iş bölümünü anlatın. “OEM yapıyor musunuz?” sorusu üreticiden üreticiye farklı cevaplanır; “formülü ben getireceğim, ambalajı siz tedarik edin, etikette benim adım olacak” cümlesi ise herkes için aynı anlama gelir. Örneğin şöyle bir cümle bir teklifin başlangıç noktası olabilir.
“Serum, 30 ml, hazır formül, standart damlalıklı şişe, etikette benim marka adım, ilk parti 1.000 adet, hedef pazar Türkiye.”
Böyle bir cümle hangi modelde olduğunuzu, üreticinin hangi belgeleri hazırlaması gerektiğini ve fiyatın neyi kapsaması gerektiğini birlikte söyler. Üretici tarafında ise bu, yalnızca üretim değil formül, ambalaj, kalite ve dokümantasyon süreçlerinin tek bir projede koordine edilmesi anlamına gelir. Sukhacos bu koordinasyonu fason kozmetik üretimi ve private label projelerinde, Ar-Ge ve formülasyon çalışmasıyla birlikte yürütür.
Sıkça Sorulan Sorular
Tam olarak değil. Fason üretim ürünü başkasının ürettiği genel modeldir; private label bu modelin, üreticinin hazır ürününü kendi adınızla sattığınız biçimidir. Pratikte çoğu private label proje fason üretimin bir alt türü sayılır.
OEM’de formülü ya da şartnameyi marka sağlar, üretici bunu üretir. ODM’de ürünü üretici, markanın brief’ine göre tasarlar ve geliştirir. Yani OEM’de tasarım sizden, ODM’de tasarım üreticiden gelir.
Ürün üreticinin standart portföyündeki hazır bir formülse formül üreticide kalır ve başka markalarca da kullanılabilir. Markaya özel geliştirilen formülde ise haklar sözleşmeyle belirlenir. Sukhacos’ta müşteriye özel formül geliştirilmesi ve formülasyon hizmet bedelinin ödenmesi halinde formül müşteriye ait olabilir.
Tek bir cevap yok. Hazır formül sıfırdan Ar-Ge ihtiyacını azalttığı için genellikle geliştirme yükünü küçültür; toplam maliyeti ise ambalaj, adet, test ve dokümantasyon gibi kalemler de belirler. Bütçeyi kalem kalem çıkarmak, modele bakmaktan daha güvenilirdir.
Sukhacos fason ve private label projelerinde üç formül modeliyle çalışır. Bunlar portföydeki hazır formüller, markaya özel formül geliştirme ve müşterinin kendi formülüyle üretimdir. Yalnız dolum talepleri ise ürünün teknik, kalite ve mevzuat şartlarına göre ayrıca değerlendirilir.
Hayır. Sorumlu kişi, ürünün hangi adla ve kimin tarafından piyasaya sunulduğuna göre belirlenir. Ürünü kendi adıyla piyasaya süren taraf çoğunlukla imalatçı ve yurt içinde yerleşikse sorumlu kişidir. İmalatçı yazılı mutabakatla yurt içindeki başka bir kişiyi sorumlu kişi olarak atayabilir; ama bu, seçtiğiniz modelin değil, yapılan atamanın sonucudur. Kesin durum sözleşmeye ve yapıya göre değişebilir.
Hızlı ve sade başlamak istiyorsanız hazır formülle private label çoğu zaman en az kararı gerektirir. Formül düzeyinde farklılaşma sizin için şartsa markaya özel formül gerekir ama bu, daha çok Ar-Ge ve revizyon demektir. Bütçe ve takvim beklentinizi baştan söylemek seçimi kolaylaştırır.
Modeli seçmeden önce üç soru
Formülünüz var mı, ambalajı kim getirecek, ilk partide kaç adet düşünüyorsunuz? Bu üç cevap OEM, ODM ya da private label ayrımını çoğu zaman kendiliğinden ortaya çıkarır. Cevapları iletişim sayfasındaki kanallardan iletebilirsiniz.