Doğal, Organik, Vegan ve Cruelty-Free İddiaları Sertifika mı, Beyan mı?

Etiketin ön yüzünde dört kelime yan yana durabilir. Doğal, organik, vegan ve cruelty-free. Tüketici için hepsi “temiz” bir ürün fikrine çıkıyor; üretici için ise dört ayrı kural, dört ayrı kanıt ve dört ayrı risk demek. Birini yanlış kullanmak, diğer üçünü doğru kullansanız bile etiketi sorunlu hale getirebilir.

Dayanağımız yönetmelik metni ile TİTCK’nın iki kılavuzu, yani doğal ve organik iddialarına ilişkin kılavuz ile kozmetik ürünlerin iddialarına ilişkin kılavuz (son revizyonu 8 Ekim 2024).

“Doğal” ve “organik” için TİTCK’nın ayrı bir kılavuzu var ve bu ifadeleri kullanmak için gerekliliği sağladığınızı gösteren belgeler gerekiyor. “Vegan”ın yönetmelikte ayrı bir tanımı yok; iddia kılavuzu, vegan tüketiciye yönelik ürünlerde “hayvansal kaynaklı maddeler içermez” beyanını bilinçli seçim örneği olarak kabul ediyor. “Hayvan deneyi yapılmamıştır” beyanı ise yönetmelikteki belirli şartlara bağlı. Sertifikalar (COSMOS, Vegan Society, Leaping Bunny gibi) gönüllü üçüncü taraf doğrulamasıdır; beyanı tamamlar.

Dört kelime, dört ayrı soru

İfade	Ne söylüyor?	Türkiye’deki çerçeve	Tipik kanıt
Doğal	Bileşimin doğal kökenli maddelerden oluştuğunu	TİTCK doğal ve organik iddiaları kılavuzu	Bileşen belgeleri, hesap; isteğe bağlı olarak COSMOS Natural gibi sertifika
Organik	Bileşenlerin organik tarım esaslarına uygun üretildiğini	Aynı kılavuz	Sertifikalı organik bileşenler, ürün belgesi
Vegan	Hayvansal kaynaklı madde içermediğini	Yönetmelikte ayrı tanım yok; iddia kılavuzunda “içermez” çerçevesi	Tedarikçi beyanları, bileşen analizi; isteğe bağlı vegan sertifikası
Cruelty-free	Ürünün ve bileşenlerinin hayvanlar üzerinde test edilmediğini	Yönetmelik m.21 (yasak) ve m.23/3 (beyan şartı)	Tedarikçi taahhütleri; isteğe bağlı olarak Leaping Bunny gibi program

Dördü birbirinin yerine geçmez. Vegan bir ürün balmumu içermeyebilir ama bir bileşeni hayvanlarda test edilmiş olabilir; cruelty-free bir ürün ise balmumu ya da lanolin içerebilir. “Doğal” olmak da bir ürünün güvenli ya da alerjik olmadığı anlamına gelmez.

Doğal ve organik için TİTCK kılavuzu ne diyor?

Kozmetikte “doğal” ve “organik” kelimelerinin ne zaman kullanılabileceğini TİTCK, “Doğal ve Organik Kozmetik Bileşen ve Ürün İddialarına İlişkin Kılavuz”da tarif ediyor. Kılavuzun temel tanımları şöyle.

• Doğal kozmetik ürün. Bileşiminin en az yüzde 95’inin doğal içerikli olduğu ve bu içeriğin doğal olma gerekliliklerini sağladığını kanıtlayan ürün. Organik olması gerekmez.
• Organik kozmetik ürün. Organik tarım esaslarına uygun üretilmiş ham maddelerle, ham maddeden bitmiş ürüne kadar organik olma gerekliliklerini sağlayan; ağırlıkça en az yüzde 95’i organik üretimle elde edilmiş organik bileşenlerden oluşan ürün. Bu hesaplamada su ve mineraller dahil edilmez.

Kılavuz bunun yanında ürün kategorisine göre minimum doğal ve organik bileşen oranları tablosu içeriyor; hangi ekstraksiyon ajanlarının, koruyucuların ve pigmentlerin kabul edildiğini de sayıyor. Sentetik olarak üretilen ve doğala özdeş olan aroma ve esanslar, örneğin, doğal kabul edilmiyor ve doğal iddiasıyla kullanılamıyor. Kılavuzun tamamı TİTCK’nın sitesinde. Metnin bazı madde atıfları önceki yönetmelik numaralandırmasına göre yazılmış; hangi sürümün güncel olduğunu TİTCK sayfasından teyit edin.

Etikette ne yazılabilir, ne yazılamaz?

Aynı kılavuz, etiket ve tanıtımlar için birkaç net sınır koyuyor.

Durum	Kılavuzun yaklaşımı
Ürün adında “organik” ya da “doğal” geçiyor ama ürün bu niteliği taşımıyor	Ürün adında bu ibareler kullanılamaz
Organik bileşen oranı, ürün kategorisi için tablodaki minimumun altında	Ürünün organik olduğuna dair iddia ve ibare kullanılamaz
“Yüzde yüz doğal” ya da “yüzde yüz organik” ifadesi	Gerekli ve yeterli koşullar belgelerle sağlanmadıkça kullanılamaz
İçindekiler listesi	Hangi bileşenlerin organik olduğu belirtilmeli
Raf ömrü ve saklama	Doğal içeriklerde raf ömrü kısa olabilir; saklama koşulları ve açıldıktan sonra bozulmanın izlenmesine ilişkin bilgi ambalajda yer almalı

Belge şartı ayrıca yazılı. Kılavuza göre “organik” ya da “doğal” beyanlarını, görsellerini ve ima eden ifadeleri kullanabilmek için üreticilerin gerekliliklerin sağlandığını gösteren belgelere sahip olması gerekiyor. Kılavuz metni belgenin türünü ayrıca tarif etmiyor; kanıtın biçimi için TİTCK’nın güncel yaklaşımını ve güvenlilik değerlendiricinizin görüşünü esas alın.

Vegan iddiası için etiket okuma listesi

Yönetmelikte “vegan”ın ayrı bir tanımı yok. İddia kılavuzunun “içermez” ekinde ise, diğer ortak kriterleri de sağlamaları koşuluyla, veganlara yönelik ürünlerde “hayvansal kaynaklı maddeler içermez” ifadesine bilinçli seçim sağlamak amacıyla izin veriliyor. Yani beyan mümkün; ama kanıt yükü sizde. Bileşen listesinde şu maddelere dikkat etmek ilk taramayı kolaylaştırır.

• Bal, balmumu ve propolis
• Lanolin (yün yağı)
• Karmin (CI 75470) gibi böcek kaynaklı renklendiriciler
• Kolajen, keratin, elastin ve ipek proteinleri
• Süt ve süt türevleri
• Hayvansal yağdan türeyen bileşenler (bazı stearatlar ve gliserin türevleri gibi)
• Guanin (CI 75170) gibi balık pulundan elde edilebilen parlaklık vericiler

Bir bileşenin adına bakmak çoğu zaman yetmez; aynı INCI adı bitkisel ya da hayvansal kaynaktan gelebilir. Bu yüzden tedarikçiden kaynak beyanı almak gerekir. Vegan tescil programları, bu tedarik zinciri doğrulamasını ve üretim tarafındaki çapraz bulaşma kontrolünü üçüncü bir tarafa yaptırmanın yollarından biridir.

Cruelty-free iddiasında yasak, beyan ve sertifika

Türkiye’de durum, çoğu kişinin bildiğinden farklı. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’nin 21. maddesi, yönetmelik gerekliliklerini karşılamak amacıyla belirli hayvan testlerine tabi tutulmuş nihai formülasyonların ya da bileşenlerin bulunduğu ürünlerin piyasaya arzını yasaklıyor; ayrıca bitmiş kozmetik ürünlerin yurt içinde hayvan testinin yapılmasını da. Yani hayvan deneyi, yönetmeliğin gerekliliklerini karşılamak amacıyla yapıldığında zaten yasak bir alan; beyan ise bunun ötesinde, tedarik zincirinizi kapsayan bir taahhüt anlamına gelir.

“Hayvan deneyi yapılmamıştır” türünden bir beyan ise ayrı bir şarta bağlı (m.23/3). İmalatçı ya da tedarikçilerinin bitmiş ürünü, prototipi veya içerdiği herhangi bir bileşeni hayvanlar üzerinde test etmemiş ya da ettirmemiş olması gerekiyor; ayrıca başkalarınca yeni bir kozmetik ürün geliştirmek amacıyla hayvanlarda test edilmiş bir bileşenin kullanılmaması bekleniyor. Bu şartı sağlıyorsanız sorumlu kişi olarak beyanı ambalajda ve tanıtımda yazabilirsiniz. Şartı tedarikçi zinciriniz boyunca gösterebilmeniz için hammadde tedarikçilerinden yazılı taahhüt almak gerekir. Yönetmelik metni için Resmî Gazete kaynak olarak kullanılabilir.

Sertifika ne katar, ne katmaz?

Sertifikalar gönüllü, özel ve ücretli programlardır. Bir ürüne ya da üreticiye üçüncü tarafın doğrulamasını ekler; mevzuattaki yükümlülüklerinizin yerine geçmez. Kabaca dört tür program karşınıza çıkacak.

Program türü	Neyi doğrular?	Dikkat edilecek
Organik ve doğal kozmetik standartları (COSMOS, NATRUE gibi)	Bileşenlerin kaynağını, işleme yöntemlerini, üretimi ve etiketlemeyi	Sertifika genellikle ürün bazındadır; üreticinin kaydı ürünün sertifikalı olduğu anlamına gelmez
Vegan tescil programları	Bileşenlerin ve üretimin hayvansal kaynaklardan arınmış olmasını	Logonun kullanımı program koşullarına bağlıdır
Cruelty-free programları (Leaping Bunny gibi)	Şirketin ve tedarik zincirinin hayvan testi yapmadığını	Şirket düzeyinde taahhüt ve düzenli denetim ister
ISO 16128 gibi standartlar	Doğal ve organik kökenli bileşen ve ürünler için tanım ile hesaplama yöntemini	Bir logo ya da kısıtlayıcı bir formül standardı değil, tanım ve hesap çerçevesidir

Her programın kapsamı ve ücreti farklıdır; başvurudan önce hedef pazarınızdaki tüketicinin hangi logoyu tanıdığına ve ürün formülünüzün programın kriterlerine sığıp sığmadığına bakın.

Beyan mı, sertifika mı? Karar sırası

1. Önce yasal zemin. Hangi kelimeyi kullanmak istediğinizi ve buna ilişkin TİTCK şartını yazın.
2. Sonra kanıt. Sizde hangi belge var? Bileşen beyanı mı, tedarikçi taahhüdü mü, analiz raporu mu?
3. Hedef müşteri. Logoyu tanıyan ve arayan bir kitleyi mi hedefliyorsunuz? Öyleyse sertifika, güveni kendi sözünüzün ötesine taşır.
4. Formül ve üretim. Formül, program kriterlerine sığıyor mu? Sığmıyorsa ya formülü değiştirirsiniz ya da sertifika yerine ölçülü bir beyan kullanırsınız.
5. Bütçe ve takvim. Sertifikasyonun ücret ve zaman etkisini ilk ürün planına baştan katın.

Genel kurala göre sertifikasız beyan mümkündür ama kanıt yükünü ve riski üstlenirsiniz; sertifika bu yükü üçüncü tarafa taşır ama formüle ve üretime kısıtlar getirir.

Beş yanlış varsayım

• “Doğal, güvenlidir.” Doğal kökenli bir bileşen de alerjen olabilir; bir ürünün doğal olması güvenliliği kanıtlamaz.
• “Vegan ile cruelty-free aynı şey.” Biri bileşen kaynağı, diğeri test geçmişiyle ilgili.
• “Üretici COSMOS’lu, o halde ürünüm de COSMOS’lu.” Sertifika üreticiye, ürüne ve kapsama göre ayrı değerlendirilir; ürün sertifikası ayrı bir süreç.
• “Sertifika alınca mevzuat yükümlülüğüm azalır.” Bildirim, ürün bilgi dosyası ve güvenlilik değerlendirmesi aynen sürer.
• “‘Paraben içermez’ yazayım, satışım artar.” İddia kılavuzuna göre paraben grubunun bir kısmı yönetmeliğe uygun kullanılırsa güvenli olduğu için “paraben içermez” iddiasına izin verilmiyor.

Sukhacos’un COSMOS durumu

Sukhacos, ECOCERT’in kamuya açık sertifika dizininde COSMOS kapsamında “Manufacturer / Processor” olarak listeleniyor; kayıt, İzmir Çiğli’deki üretim adresini de gösteriyor. Kaydı ECOCERT dizininde siz de görebilirsiniz. Bu, her ürünün kendiliğinden COSMOS sertifikalı olduğu anlamına gelmez, çünkü sertifikasyon ürün ve formül bazında değerlendirilir ve projenin kriterlere uygunluğuna bağlıdır. Kapsamı ECOCERT ve COSMOS sayfasında, organik ürün gruplarını organik kozmetik üretimi sayfasında, kalite sistemimizi kalite ve sertifikalar sayfasında anlattık.

Bir ürünün doğal, organik, vegan ya da cruelty-free olarak konumlanması üretim tarafında formül, hammadde kaynağı ve belgelerin baştan planlanmasını gerektirir; bu yüzden hedef ifadenizi brief aşamasında belirtmeniz önemli. Sertifikalı ve sertifikasız organik kozmetik arasındaki temel farkı ayrı bir yazıda, vegan kozmetiğin ne olduğunu ise vegan kozmetik yazısında ele almıştık.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve kılavuzlar değişebilir; güncel metin için TİTCK ve diğer resmî kaynaklara bakın. Son güncelleme Eylül 2026.

Sıkça Sorulan Sorular

Ürününüz hangi ifadeleri taşımalı?

Hedef ifadenizi (doğal, organik, vegan ya da cruelty-free), ürün tipinizi ve pazarınızı yazın; hangi belgelerin gerektiğini, hangi formül tercihlerinin bunu kolaylaştırdığını ve sertifikanın mantıklı olup olmadığını söyleyelim.

Konumlandırmanızı bize yazın →