Kozmetikte Hangi İddialar Söylenebilir, Hangileri Söylenemez? Claim Rehberi

“Dermatolojik olarak test edilmiştir” yazısı, kozmetik ambalajlarında en çok gördüğünüz cümlelerden biri. Bu cümleyi yazmak için ne yapmış olmak gerekiyor? Bir dermatologa ürünü gösterip görüş almak yeter mi, yoksa bir çalışma protokolü, bir rapor ve bir uzman gözetimi mi lazım? Kılavuzun cevabı net, ikincisi.

Bu kozmetik iddia rehberi, etikete, kutuya ve ürün sayfasına yazabileceğiniz cümleleri bir kılavuzun gözünden okuyor. Kaynağımız TİTCK’nın Kozmetik Ürünlerin İddialarına İlişkin Kılavuzu (KÜD-KLVZ-11, son revizyon 8 Ekim 2024). Kılavuz, Avrupa’daki kozmetik iddiaları teknik dokümanıyla uyumlu hale getirilmiş ve ortak kriterleri örnekleriyle birlikte anlatıyor.

İddia, kozmetik ürünün özelliğine, etkinliğine ya da güvenliliğine dair etiketteki, ambalajdaki ve tanıtımdaki her bilgi, beyan ve görseldir. Kılavuz iddiaları yasal uyumluluk, doğruluk, destekleyici kanıtlar, dürüstlük, adalet ve bilgiye dayalı karar verme olmak üzere altı ortak kritere göre değerlendirir. Pratik kurala göre yazdığınız her cümlenin kanıtı ürün bilgi dosyasında olmalı. “Bakanlık onaylı”, “ÜTS bildirimi var”, “en etkili”, “paraben içermez” gibi ifadeler ise kılavuzda açıkça uygun görülmüyor.

İddia nedir, nerede geçerli?

Kılavuz iddiayı, kozmetik ürünün etiketinde, ambalajında ve tanıtımlarında kullanılan, özelliğine, etkinliğine ve güvenliliğine ilişkin bilgi, beyan ve görsellerin tümü olarak tanımlıyor. Kutunun üzerindeki cümlelerle birlikte reklam metni, ürün sayfası, sosyal medya paylaşımı ve görsel de kapsamda. Yönetmeliğin ilgili maddesi (m.23) de bunu söylüyor. Etiketleme, piyasada bulundurma, tanıtım ve reklamlarda ürünün sahip olmadığı özellikleri ima eden metin, ad, marka, resim ve işaretler kullanılamaz. Yönetmelik metni Resmî Gazete’de.

İddianın sorumluluğu sorumlu kişide. Kılavuz, sorumlu kişinin iddiayı elindeki belgelerle uyumlu tutması gerektiğini belirtiyor. Bir iddiayı, bildirilen ürünün temel işlevini değiştirecek ölçüde değiştirirseniz o ürün farklı bir ürün olarak değerlendiriliyor. Dağıtıcılar da faaliyetleri bağlamında gerekli özeni göstermekle yükümlü.

Altı ortak kriter, gerçek örneklerle

Aşağıdaki örneklerin hepsi kılavuzdan; kendi cümlelerinizi bu tabloyla karşılaştırabilirsiniz.

Kriter	Ne istiyor?	Kılavuzdaki örnek
Yasal uyumluluk	Onay ifadesi yok; yasal zorunluluk bir üstünlük gibi sunulmaz	“Ürün Sağlık Bakanlığından onaylıdır”, “ÜTS bildirimi vardır” ve “hidrokinon içermez” iddialarına izin verilmiyor
Doğruluk	İddia yanlış ya da ilgisiz bilgiye dayanmaz; belirtilen bileşen üründe bulunur	Silikon içeren üründe “silikon içermez” olmaz; “salyangoz özü içerir” diyen üründe yalnızca allantoin bulunması yetmez
Destekleyici kanıtlar	Uzman değerlendirmesi içeren, yeterli ve doğrulanabilir kanıt; ürün bilgi dosyasında sunulur	Kısa süreli nemlenme etkisi kanıtlanan ürün için “48 saatlik nemlendirme” iddiası kullanılamaz
Dürüstlük	Kanıtın ötesine geçilmez; üstünlük ima edilmez	“Benzersiz, eşsiz, en iyi, en etkili” gibi ifadeler uygun değil
Adalet	Rakip ya da yasal bileşenler kötülenmez	“Koruyucu içermediği için düşük alerjiktir” ifadesi adil değil
Bilgiye dayalı karar	İddia ortalama kullanıcı için açık ve anlaşılır olur	Teknik dil yalnızca profesyonel hedef kitlede uygun olabilir

Kılavuz ayrıca soyut ya da abartı niteliğindeki ifadelerin kanıt gerektirmediğini söylüyor; örneğin “bu parfümün kokusu sizi kanatlandırır” iddiası kimse tarafından harfi harfine algılanmadığı için kanıt istemiyor. Belirleyici olan, ortalama tüketicinin ifadeyi gerçek bir özellik olarak okuyup okumayacağıdır.

“Dermatolojik olarak test edilmiştir” ne demek?

Kılavuzun kanıt ekinde dört test ifadesinin anlamı tek tek tanımlanmış. Her biri, arkasında belirli bir çalışma ve gözetim olması gerektiğini söylüyor.

İfade	Kılavuza göre anlamı
“Tolerans testi yapılmıştır”	Bilimsel yeterliliği bulunan bir profesyonelin gözetiminde hedef grupta yapılan çalışma olumlu sonuçlanmıştır; ürün bu grup tarafından iyi tolere edilmiştir
“Tıbbi gözlem altında test edilmiştir”	Ürün, tıbbi yeterliliği olan bir uzmanın denetiminde deneme sürecinden geçmiştir
“Dermatolojik olarak test edilmiştir”	Ürün, bir dermatoloji uzmanının denetiminde insanlar üzerinde denenmiştir
“Klinik olarak test edilmiştir”	Ürün, klinik araştırma kapsamında ilgili profesyonel gözetiminde, tüm gereklilikler yerine getirilerek test edilmiştir

Her çalışma için bir rapor hazırlanması bekleniyor. Raporda ürünün piyasadaki ürünle bağlantısı kurulabilecek şekilde tanımlanması, çalışmanın amacı, test programı ve protokolü, sonuçların sunumu ve yorumu, istatistikler ve çalışmadan sorumlu kişinin imzası yer almalı. Türkiye’de gönüllüler üzerinde yapılan çalışmalar ayrıca, kozmetik ürün ya da hammaddelerinin etkinlik ve güvenlilik çalışmaları ile klinik araştırmalarına ilişkin yönetmeliğe uygun olmalı. Yani ifade, bir uzmanın “iyi görünüyor” demesinden çok daha fazlasını istiyor.

“İçermez” iddiaları neden en çok hata yapılan alan?

“Şunu içermez” cümleleri satış açısından çekici; kılavuz açısından ise en sıkı denetlenen başlıklardan. Ana kurallar.

• Yasaklı bileşen için “içermez” olmaz. Kortikosteroid ya da hidrokinon zaten yönetmelikle yasak olduğundan, “içermez” demek yasal zorunluluğu üstünlük gibi sunmak olur.
• İşlevsel gruba ilişkin iddiada grubun tamamı yok olmalı. “Boyar madde içermez” diyorsanız, yönetmeliğin ilgili ekindeki hiçbir boyar madde bulunmamalı. “Koruyucu içermez” diyorsanız, koruyucu etkisi olan başka bir bileşen (alkol gibi) da bulunmamalı; aksi ispatlanmadıkça iddia kullanılamaz.
• Yapısı gereği zaten bulunmayan bileşen için “içermez” olmaz. Yüksek alkollü parfümlerde koruyucu gerekmediği için “koruyucu içermez” iddiasına izin verilmiyor.
• “Alerjik madde içermez” gibi garanti veren ifadeler olmaz. Parfüm ya da koruyucu içermemek, alerjik reaksiyon oluşmayacağı anlamına gelmiyor. Parfüm etkisi olan herhangi bir bileşen varsa “parfüm içermez” de kullanılamaz; bu iddia ancak ürünün kokmadığını gösteren bir analiz yapılır ve rapor bildirim aşamasında sunulursa kullanılabiliyor.
• Geniş bir bileşen grubunu tek bir maddeye indirgemeyin. Ürün SLS/SLES içermiyor diye “sülfat içermez” denemez, çünkü sülfat çok geniş bir bileşen grubunu ifade ediyor. Bir bileşen grubunun yönetmelikle yasaklanmış bir ya da birkaç bileşeni varsa, o grubu içermediğine dair iddia da kullanılamaz.
• Rakip bileşenleri karalayan ifadeler olmaz. Kılavuz, yönetmeliğe uygun kullanıldığında güvenli oldukları için “paraben içermez”, “fenoksietanol içermez” ve “triklosan içermez” iddialarına izin vermiyor.

Bilinçli seçime yardım ettikleri için birkaç “içermez” ifadesine ise izin var. Örneğin bütün aile bireylerinin kullanacağı bir gargarada “alkol içermez”; vegan tüketiciyi hedefleyen üründe “hayvansal kaynaklı madde içermez”; dini hassasiyeti olanlar için “domuz yağı içermez”; ojenin kendine has kokusunu istemeyenler için “aseton içermez”.

Kanıt tarafında kılavuz net bir şart koyuyor. Ambalajda kullanılabilecek “içermez” iddiaları için bildirim sırasında, ilgili maddeyi ya da maddeleri içermediğini gösteren, ISO/IEC 17025 standardına sahip bir laboratuvardan alınmış analiz raporunun ÜTS’ye yüklenmesi gerekiyor. Ürününüze “içermez” yazmak istiyorsanız laboratuvar analizini üretim planına baştan ekleyin.

Hipoalerjenik iddiası

Kılavuza göre “hipoalerjenik” iddiası, yalnızca ürünün alerji potansiyeli en aza indirilmişse kullanılabilir. Sorumlu kişinin, istatistiksel dayanağı sağlam verilerle (piyasaya çıktıktan sonra toplanan gözetim verisi gibi) alerji potansiyelinin çok düşük olduğunu göstermesi ve bu değerlendirmeyi yeni verilerle güncel tutması gerekiyor. Bilinen alerjenlerden ve alerjen öncüllerinden tamamen kaçınılmalı. Ayrıca iddianın “ürün hiçbir şekilde alerji oluşturmaz” anlamına gelmesine izin verilmiyor; tüketicinin ifadeyi doğru anlayıp anlamadığı da dikkate alınmalı.

Üstünlük dili, görseller ve onay ifadeleri

Bu üç başlık, ürün sayfalarında ve kutularda en sık karşılaşılan sorunları topluyor.

• Üstünlük dili. Aynı özelliklere sahip ürünleri birbirinden üstün gösteren “benzersiz, eşsiz, en iyi, en etkili” gibi ifadeler uygun değil. Satış rakamına dayanan “bir milyon tüketici bu ürünü tercih ediyor” türü iddialar da tek başına itibar görmüyor.
• Öncesi-sonrası görselleri. Fotoğraf ürünün gerçek etkisi hakkında yanlış izlenim veriyorsa, dijital olarak düzenlenmiş öncesi-sonrası karelerine dayanılamaz. Yeni geliştirilmiş bir formülasyonun iddiaları da gerçek gelişmeyi yansıtmalı, abartılmamalı.
• Onay ve uyum ifadeleri. Ürünün Sağlık Bakanlığı ya da Kurum tarafından onaylandığını ima eden ifade ve görseller kullanılamaz; “ÜTS bildirimi vardır” ya da “Ürünümüz Kozmetik Mevzuatına uygundur” da yasal zorunluluğu üstünlük gibi sunduğu için uygun değil. Sadece kozmetik olarak piyasaya arz edilen ürünlerde, ürünü başka bir üst mevzuata dahil edecek CE işaretinin kullanılmaması gerekiyor.

Pazaryerinde ya da kendi sitenizde ürün sayfasını yazarken bu üç başlığı kontrol edin; sayfa metinleri de iddia kapsamındadır. Süreç ve belge akışı için kozmetik mevzuat danışmanlığı sayfasına bakabilirsiniz.

Kanıt nasıl toplanır?

Kılavuzun kanıt ekinde üç kaynak türü sıralanıyor. Bunlar deneysel çalışmalar (in siliko, in vitro, ex vivo çalışmalar ile gönüllülerde yapılan etkinlik ve güvenlilik çalışmaları, araştırmacı ve duyusal değerlendirmeler), tüketici algı testleri ve yayınlanmış bilgidir (bilimsel yayınlar, bilimsel son teknoloji, pazar verileri). Ortak kurallar.

• Kanıtın düzeyi iddia türüyle tutarlı olmalı; özellikle bir eksikliğin güvenlik sorununa yol açabileceği iddialarda bu daha da önemli.
• In vitro ya da in silico sonuçlar, bir in vivo (canlıda) sonuç öneriyor gibi sunulmamalı.
• Çalışmalar iyi tasarlanmış, doğrulanabilir ve tekrarlanabilir yöntemlerle yapılmalı; bir çalışma protokolü hazırlanmalı.
• Çalışmayı yürüten kişilerin nitelikli, eğitimli ve etik ilkelere bağlı olması bekleniyor.
• Ürün formülü değişirse, iddiayı destekleyen kanıtların hâlâ geçerli olduğu güvence altına alınmalı.

Tüketici algı testlerinde anket sorularının açık olması, cevap ölçeğinin yönlendirmemesi ve katılımcı grubunun hedef kitleyi istatistiksel olarak temsil etmesi gerekiyor. Ölçülen etkiler abartılmadan sunulmalı.

Dört adımda iddia listesi kurmak

1. İddiayı tek cümleyle yazın. Kimin için, ne zaman, hangi koşulda? “Kuruluğu azaltır” ile “kullanım sonrası bir hafta içinde kuru cilt hissini azaltır” arasındaki fark kanıt yükünü belirler.
2. Türünü ayırın ve kanıtı eşleyin. Etkinlik iddiası mı, bileşen iddiası mı, “içermez” mi, test ifadesi mi, doğal-organik-vegan mı? Her tür için farklı kanıt tipi gerekir.
3. Kullanım yerlerini tek listeden türetin. Etiket, kutu, ürün sayfası, reklam ve sosyal medya metinleri aynı onaylı listeden gelsin; aksi halde bir kanalda güvenli bir cümle diğerinde abartıya dönüşür.
4. Formül, ambalaj ya da hedef kitle değişince listeyi yeniden okuyun. İddia ile kanıt arasındaki bağ, formül değiştiğinde kopabilir.

Basit bir çalışma tablosu bunu görünür kılar. Her satırda iddia, türü, kanıt (rapor adı ve tarihi), kullanılacağı yerler ve sorumlu kişi yazılır. Doğal, organik, vegan ve cruelty-free ifadelerinin kendi kuralları ve belgeleri var; organik tarafını ECOCERT ve COSMOS sayfasında anlattık.

Üretici tarafında iş bölümü

İddia kararı sorumlu kişinindir; yani çoğu fason projede markanın. Üretici olarak Sukhacos, iddiayı destekleyecek verilerin bir kısmına kaynak olabilir. Formül ve bileşen bilgileri, iç kalite kontrol verileri (görünüm, renk, koku, pH, viskozite, yoğunluk) ve dış laboratuvar çalışmalarının koordinasyonu proje kapsamına göre sağlanır. Etkinlik ve güvenlilik çalışmaları ile klinik araştırmalar ise yetkin kuruluşlarca yürütülür. Süreci Ar-Ge ve formülasyon ile fason kozmetik üretimi sayfalarında anlattık. Kılavuzun güncel metnine TİTCK’nın sitesinden ulaşabilirsiniz; 6.0 sürümü döneminden kalma eski bir özetimiz için iddialara ilişkin kılavuz yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kılavuzlar değişebilir; iddialarınızı yayımlamadan önce güncel metni ve gerekiyorsa bir uzmanı esas alın. Son güncelleme Eylül 2026.

Sıkça Sorulan Sorular

Cümlelerinizi kanıtlarıyla eşleştirelim

Etiket ve ürün sayfası için yazmayı düşündüğünüz iddiaları gönderin; hangilerinin hangi kanıtı gerektirdiğini ve üretim tarafında hangi verileri baştan hazırlamanız gerektiğini sıralayalım.

İddia listenizi bize gönderin →